Касцёл Беззаганнага Зачацця Панны Марыі ў вёсцы Удзела

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІ катэгорыі (212Г000417) ...

Царква Свяціцеля Мікалая Цудатворца ў вёсцы Забор'е

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІІ катэгорыі (213Г000383)  ...

Касцёл Святой Ганны ў вёсцы Мосар

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІ катэгорыі (212Г000397) ...

Царква Успення Прасвятой Багародзіцы ў вёсцы Кавалі

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІІ катэгорыі  (213Г000392) ...

Капліца Святога Іллі ў горадзе Глыбокае

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІІ катэгорыі (213Г000364) ...

Касцёл Святой Тройцы ў горадзе Глыбокае

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІ катэгорыі (212Г000366) ...

Касцёл Святога Антонія Падуанскага ў вёсцы Прошкава

Аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны ІІІ катэгорыі (213Г000411) ...

Віталь Воранаў дэманструе дуду з вёскі ВерацеіНарэшце ўдалося трапіць у Вільню і зняць верацейскую (глыбоцкую) дуду. Дуда гэтая датуецца музеем 1849 годам, а гэта азначае што яна старэйшая за лепельскую (1877), якая лічылася найстарэйшай, ажно на 28 гадоў! Наша дуда выводзіцца з вёскі Верацеі (колішняя Празароцкая воласць Дзісенскага павету Віленскай губерні), што ў палове дарогі паміж Паловіцай і Лужкамі, з арэала з якога паходзяць таксама іншыя звесткі пра бытаванне дуды на Глыбоччыне (глядзіце маю карту “Дударская Глыбоччына”). Адметнасць нашай дуды на фоне іншых інструментаў у тым, што мех для яе сшыты са скуры барсука. Дуда выдатна захавалася. Не хапае толькі пішчыка (унутранага элемента дзе зараджаецца гук дуды) жалейкі, а так то і зайграла б. Дуда знаходзіцца ў запасным фондзе Нацыянальнага музея Літвы, а дакладней у яго этнаграфічнай частцы. Да вайны Вільня была важным культурным цэнтрам Беларусі, таму і не дзіва што там захавалася некалькі важных для беларускай музычнай спадчыны інструментаў.

Верацейская дудаВерацейская дуда, на жаль, не выстаўляецца ў сталай экспазіцыі і захоўваецца ў спецыяльным сховішчы, разам з іншымі беларускімі дудамі. Туды яна паступіла з этнаграфічнага музея SBU (Універсітэт Стэфана Баторыя) у 1934 годзе. Паведамляецца, што інструмент быў зроблены 80 гадоў да моманту паступлення ў музей, а значыць у 1854 годзе, але самім музеем інструмент датуецца ўжо 1849 годам. Загадчыца этнаграфічнай часткі збораў і даследчыца літоўскіх інструментаў Ліна Букаўскенэ аказалася надзвычай ветлівай асобай і дазволіла дакладна сфатаграфаваць інструмент і зрабіць яго замеры.

Weracejskaja duda Вымярэнне дуды і якасныя выявы былі зробленыя для вырабу яе дакладнай копіі, над якой у гэты час паралельна працуюць некалькі майстроў-дудароў. Адзін з іх – унук глыбоцкага паэта Алеся Дубровіча, дудар Дзмітрый Дзёмін. Ён з’яўляецца пастаянным удзельнікам фэстаў “Дударскі Рэй”, і абяцаў на наступным фестывалі прэзентаваць копію верацейскай дуды Глыбоцкаму гісторыка-этнаграфічнаму музею. Сімвалічна што адноўлены на падставе музейнага экспаната інструмент будзе выкананы менавіта рукамі нашага земляка і зойме пачэснае месца ў музейнай экспазіцыі.

Віталь Воранаў

Беларускі дудар (пач.20 ст.)Да Другога міжнароднага фэсту дударскіх рэгіёнаў Дударскі Рэй была зробленая рэпліка дуды з паштоўкі пачатаку XX стагоддзя. Інструмент на ўзор адлюстраванай на паштоўцы дуды зрабіў майстар Сяргей Чубрык. Захаваўшы характэрныя рысы і формы дуды са старой паштоўкі, Сяргей гарманічна ўвёў таксама ўласныя, аздобныя элементы. На замежных дударскіх фэстах адмыслоўцы і дудары заўсёды заўважаюць падабенства рэплікі дуды з арыгінальным здымкам. Наперадзе нас чакае таксама праца па вырабу копіі глыбоцкай дуды з вёскі Верацеі (1849 г.), якая захоўваецца ў Вільні.

Беларуская дудаБеларуская дуда (фрагмент)Беларуская дуда.

Афіша фестываля 2018Фестываль адбудзецца ў рамках больш маштабнага праекта па адраджэнні дуды ў Паазер'і. Запланаваны шматлікія канцэрты, выставы, шэсця і іншыя мерапрыемствы падчас якіх «рэй» будзе весці менавіта беларуская дуда. Свята пройдзе пад міжнародны акампанемент запрошаных гасцей з рэгіёнаў Польшчы, Славакіі, Чэхіі, Шатландыі, Латвіі, Бельгіі і іншых краін.

 

Дуда глыбоцкая. Фотаздымак з Літоўскага музея.Пасля напісання кніжкі “Дударская Глыбоччына” мне здавалася, што ўдалося сабраць усе даступныя звесткі пра беларускую дуду. Былі сярод іх шматлікія згадкі пра дудароў, іх рэпертуар, фотаздымкі і ноты, літаратурныя прысвячэнні нашых землякоў, але шмат хто адзначаў адсутнасць захаваных інструментаў. Спатрэбіўся яшчэ цэлы год працы, каб як мінімум з сенсацыяй для сябе самога, я мог адкрыць, што найстарэйшая з захаваных беларускіх дуд не лепельская, а менавіта глыбоцкая.
Але пра ўсё па-парадку. Адна справа калі працуеш з першакрыніцамі, або з навукова апрацаванымі, згодна з усімі патрабаваннямі, матэрыяламі, а іншая - калі ледзь не ўсе веды пра такую шматгранную гістарычна-этнаграфічна-літаратурна-філасофскую з’яву, як дуда, грунтуюцца на апрацоўках даследчыкаў-энтузіястаў, у кожнага з якіх свой спецыфічны падыход да збору і апрацоўкі фактаў і часта яшчэ больш спрэчныя трактоўкі гэтых фактаў. Гэтая праблема закранула нават назву інструмента...

Даўней дуда была настолькі пашыраная, што ў слоўніку Яна Станкевіча знаходзім значэнне “дударнае сяло” – “деревня, в которой находятся дудары”. Распаўсюджанасць названага інструмента пацвярджаюць таксама шматлікія прыказкі і ўстойлівыя выразы: Скакаць пад (нечыю) дуду; Чорт дуду надзьмець, калі дух ідзець; Бо бяз дудкі, бяз дуды – ходзяць ногі ня туды; Грай а грай, дуданька, зь сёл да сёл, каб наш Міколка быў вясёл; Купіў дуду на сваю бяду; Як дуду настроіў, так грае; Мядзведзь здох—складай дуды у мех; Калі араць, дык у дуду не іграць; Дудар дудару дарма іграець; Трэба дуды ў мех збіраць; Дуды ў мех і квіта; І дуды вобземлю; Дуда ты Мамонава!